حكم مىكنند به فسق كسى كه غنا كند به آن كه آوازش خود را كشد با وصف طرب و ترجيع ، و اگرچه در قرآن باشد يا اعتقادش آن باشد كه مباح است . و جايز است حُدا از براى شتر . و علّامه رحمه الله در ارشاد گفته : « وَ تُرَدُّ شَهادَةُ اللَّاعِبِ بِآلاتِ الْقِمَارِ وَ سَامِعِ الْغِنَاءِ وَ هُوَ مَدُّ الصَّوْتِ المُشْتَمِلِ عَلَى التَّرْجيعِ الْمُطْرِبِ وَ إنْ كَانَ فِى قُرْآنٍ وَ فَاعِله » ؛ يعنى : رد مىكنند شهادت كسى را كه قماربازى كند و غنا شنود و آن ، كشيدن آوازى است كه مشتمل باشد بر ترجيع طرب‌آورنده ، اگرچه در خواندنِ قرآن باشد ، و همچنين ، آن كسى كه غنا مىكند . و شيخ على رحمه الله در شرح قواعد ، بعد از آن كه تعريف شيخ شهيد را - كه مذكور شد - نقل كرده بر وجهى كه ظاهر مىشود كه آن تعريف را پسنديده ، گفته : « 1 » « وَ لَيْسَ مُطْلقُ مَدِّ الصَّوْتِ مُحَرَّماً وَإنْ مَالَتْ إلَيْهِ الْقُلُوبُ مَا لَمْ ينته إلَى حَيْثُ يَكُونُ مُطْرِباً بِسَبَبِ اشْتِمَالِهِ عَلَى التَّرْجِيعِ الْمُقْتَضِى لِذَلِكَ » ؛ « 2 » يعنى : هر كشيدن آوازى حرام نيست ، اگرچه طبع‌ها به آن ميل كند ، مادام كه منتهى نشود به حدّى كه باعث شود از جهت آن كه مشتمل باشد بر ترجيعى كه باعث آن طرب شود . و ابن ادريس عليه السلام در سرائر گفته : « فَأَمَّا الْمَحْظُورُ عَلَى كُلِّ حالٍ فَهُوَ مُحَرَّمٌ ؛ يعنى : آن چيزى كه ممنوع است فعل آن در هر حالى ، پس آن ، حرام است . بعد از آن گفته كه : « وَجَمِيعُ ما يُطرِبُ مِنَ الْأصْوَاتِ وَالْأغَانِى » ؛ « 3 » يعنى : از جملهء چيزهاى محرم ، هر چيزى است كه باعث طرب شود از آوازها و سازها . و بنا بر اين تعريف ، هر خوانندگىاى كه باعث طرب شود ، حرام است ، خواه ترجيع داشته باشد و خواه نه . و علّامه رحمه الله در قواعد گفته كه : « وَالْغِنَاءُ حَرَامٌ يُفَسَّقُ فَاعِلُهُ وهُوَ تَرْجِيعُ الصَّوْتِ وَمَدُّهُ وَكَذَا يُفَسَّقُ سَامِعُهُ قَصْداً سِوَاء كَانَ فِى شِعْرٍ أوْ قُرْآنٍ وَ يَجُوزُ الْحُدَاءُ » ؛ « 4 » يعنى : غنا ، حرام است و كسى كه كند ، حكم به فسقش مىكنند و آن ، ترجيعِ آواز است و كشيدن آن . و همچنين ، حكم مىكنند به فسق شنونده‌اش ، هرگاه دانسته بشنود ، خواه آن غنا در قرآن باشد ، و خواه در شعر ، و جايز است حُدا . بنا بر اين تعريف ، هر خوانندگىاى كه مشتمل باشد بر ترجيع ، خواه باعث طرب شود و خواه نشود ، غنا خواهد بود . و از تعريفاتى كه مذكور شد ، ظاهر مىشود كه آنچه مشتمل باشد بر ترجيع و طرب ، هر دو باشد به اتّفاق ، غناست و ظاهر آن است كه چون غالب اوقات ، صوتِ با ترجيع ، خالى از وصف طرب آوردن ، و همچنين صوتِ مطرب ، بىترجيع نمىباشد ، بعضى از اين طايفه به

--> ( 1 ) . ج : - « كه » . ( 2 ) . جامع المقاصد ، ج 4 ، ص 33 . ( 3 ) . السرائر ، ج 2 ، ص 215 . ( 4 ) . قواعد الأحكام ، ج 3 ، ص 495 .